Vol 43 Nr 1 (1966)
Artikel
-
De stichting voor onderzoek van het onderwijs
Op 9 juni 1965 heeft de Minister van Onderwijs en Wetenschappen Dr. T.A. Diepenhorst bij notariële akte de „Stichting voor Onderzoek van het Onderwijs" opgericht. Hieronder volgen enkele opmerkingen omtrent de plaats, de taak en de mogelijke werkwijze van deze nieuwe instelling. Ik leid deze in met een herinnering, die meer dan 45 jaar terug reikt. Bij de Wet van 21 februari 1919, Stb.49, werd de Onderwijsraad ingesteld. De verwachting van Minister De Visser was dat hij de eerste stap zou kunnenzijn om tot verbetering van het onderwijs in zijn verschillende geledingen te geraken. Die verbetering scheen hem nl. alleen mogelijk wanneer het Departement van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen gestadig voeling zou houden met en voorlichting zou zoeken bij personen, die geacht kunnen worden de onderwijs en opvoedkundige vraagstukken te beheersen en die in staat waren te midden van de velerlei inzichten de elementen van waarde voor onze volksontwikkeling op te sporen, te schiften en voor te dragen. Reeds aanstonds had Kohnstamm in een welkomstartikel tot de Onderwijsraad er evenwel zijn twijfel over uitgesproken, of de Raad zijn taak als gids voor de verbetering van het onderwijs wel zou kunnen vervullen, indien hij niet de beschikking zou krijgen over de uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek.
-
Sociaal functioneren
Sinds 1961 wordt door het Nederlands Instituut voor Preventieve Geneeskunde een sociale opleiding verzorgd onder de naam: „trainingsconferentie tussen-menselijke verhoudingen in organisaties". Deze conferenties brengen leidinggevende mensen bijeen uit het bedrijfsleven, de geneeskunde en het maatschappelijk werk. In mindere mate uit het onderwijs en de opvoeding. Middels het opdoen van groepservaringen dient meer inzicht en gevoeligheid verkregen te worden voor het sociaal gebeuren in groepen. De sociaal-wetenschappelijke conceptie van deze training stamt van Kurt Lewin, wiens groepspsychologische inzichten in de Verenigde Staten door Lippitt, Bradford, Rogers e.d. in zogenaamde "sensitivity trainings" worden toegepast en verder ontwikkeld. In dit artikel wordt getracht de doelstelling, de methodiek en enkele process-aspecten van een dergelijke trainingsconferentie weer te geven, aan de hand van persoonlijke indrukken na deelname en enige literatuur.
-
De structuur van de onderwijssituatie
Eind 1962 verscheen in dit tijdschrift van de hand van Dr. J.de Miranda (met medewerking van Dr. P. M. van Hiele) een bijdrage tot de discussie over de grondslagen van de didactiek (i). De schrijver tracht aan te tonen dat er een onderwijssituatie bestaat met eigen structuur, te onderscheiden van de pedagogische situatie. Hij is van mening dat het bestaan van een dergelijke, in wezen niet pedagogische, onderwijssituatie voorwaarde is voor de ontwikkeling van een zelfstandige didactiek. Hoewel hij erkent dat in de schoolpraktijk onderwijzen en opvoeden met elkaar verweven zijn, acht hij theoretisch een onderwijzen dat geen opvoeden is en onderwijsdoelen die geen opvoedingsdoelen zijn, bestaanbaar. Ook wanneer het gaat om onderwijs aan kinderen, want het kind-zijn is niet essentieel voor de onderwijssituatie.
-
Pedagogische kroniek
Op de redactievergadering van december 1965 is besloten in Paedagogische Studiën een kroniek te doen verschijnen waarin pedagogische feiten en gebeurtenissen uit binnen en buitenland zullen worden vermeld al of niet met commentaar. Daarmee zal worden gepoogd in journalistieke vorm de lezers(essen) van ons tijdschrift wetenschappelijk, actueel en veelzijdig nieuws te bieden.
Nieuwsberichten:
Universiteit van Stockholm, Zweden, Prof. Torsten Husen: Omvang van scholen voortgezet onderwijs.
Nederland: Zwemmen heilzame invloed uitoefent op de lichamelijke en psychische conditie van leerlingen van school voor geestelijk gehandicapte kinderen.
New York, VS: "Play School Association" biedt mogelijkheden voor een gevarieerde vakantiebesteding.
Engeland: 1965, vergroten van culturele vorming en maatschappelijke kennis van meisjes op een kostschool met vaders die tot de groep der ongeschoolde arbeiders behoren.
Cambridge, VK: Conferentie van de "International Association for the Advancement of Education and Research" bekritiseerd de houding van leerkrachten ten opzichte van de resultaten van onderwijs research.
Engeland: Geprogrammeerde instructie voor de landbouw levert belangrijke resultaten. "Programmed learning companies".
Nederland: Conferentie van Centraal Bureau voor de Geestelijke Volksgezondheid. Verslag voorlopige resultaten van onderzoek naar het beroep van leerlingen van een kleine middelbare school, die het eindexamen niet hebben gehaald of reeds tevoren de school hebben verlaten. Ook woord gevoerd door zenuwarts J. A. M. Schouten, hij vestigde aandacht op de frustratie van het kind.
Nederland: Algemende Vereniging van Leraren bij het Voorbereidend Hoger en Middelbaar Onderwijs heeft Dr. L. M. van Dis, inspecteur van gymnasiaal en middelbaar onderwijs en voorzitter van de Commissie voor de didactiek in de moedertaal uitgenodigd om te spreken over "De plaats van het moedertaalonderwijs in het toekomstige voorbereidend wetenschappelijk onderwijs".
Nederland: verslag Centraal Bureau voor de Statistiek over de handel in schoolboeken.
Nederland: Nieuw pedagogisch tijdschrift verschenen "Mededelingenblad van de Nederlandse Vereniging van Opvoedkundigen".
-
Boekbeoordelingen
In deze boekboordelingen worden besproken:
Door M. J. Langeveld:
Klaus Mollenhauser & C. Wolfgang Müller ,,Führung" und ,,Beratung" in pädagogischer Sicht. Quelle & Meyer, Heidelber 1965. 50 blz.
George F. Kneller, Introduction to the philosophy of education. John Wiley, N.Y. 1964, 129 blz.Door Ph. J. Idenburg
Hartmut von Hentig, Die Schule im Regelkreis, Ernst Klett, Rotebühlstrasse 77, Stuttgart 1965, 79 S.
Wirtschaft und Schule, Westdeutscher Verslag, Köln und Opladen 1965, 352 S.Door J. H. N. Grandia
Leopold Rosenmayer, Familienbeziehungen und Freizeitgewohnheiten jugendlicher Arbeiter. Eine Untersuchung von 800 Lehrlingen in Wien und Niederösterreich. R. Oldenbourg Verslag für Geschichte und Politik, Wien, München, 1963, 431 S., DM 48.-
Ella Edersheim-Levenbach, Henrietta Szold, een moeder in Israel. Uitgever P. Noordhof N.V., Groningen, 133 pag., f5.- -
Leraarsopleiding, groepsprocessen, en democratische gezindheid: een vergelijkende beschouwing
Er kan een zekere naïveteit schuilen in de gedachte dat men leraren kan vormen door middel van een pedagogisch-didaktische opleiding. Nl. dan wanneer men vergeet dat leraren al gevormd zijn nog voordat ze aan deze opleiding beginnen. De invloed van eigen opvoeding, van cultuurpatroon, van het onderwijssysteem waarmee de a.s. leraar in intensief dagelijks contact is geweest, is van een betekenis die niet mis te verstaan is. Men zou het zo kunnen stellen dat de eigenlijke leraarsopleiding maar moet zien iets te veranderen of nog iets toe te voegen aan wat door het leven en het onderwijs zelf al verregaand gevormd is. Zeker houden wij dit voor mogelijk, maar alleen dan wanneer men aansluit bij bestaande opinies en opvattingen over leraarsgedrag; wanneer men het feit niet negeert dat diep gewortelde attitudes in verband met opvoeding en onderwijs vaak aanwezig zijn, ook al behoeft de persoon in kwestie zich daarvan niet scherp bewust te zijn. Dissonantie tussen aanwezige opvattingen en attitudes en nieuw inzicht dat wordt aangeboden, zou gemakkelijk kunnen leiden tot afwijzing van het laatste.
-
Kweekschoolopleiding en lager onderwijs anderhalve eeuw geleden gezien door een Spaanse bril naast veel waardering ook wel enige critiek een vergelijkende beschouwing
Die bril had niet de hertog van Alva doch zijn landgenoot, de Spaanse jurist, staatsman en veelzijdig geleerde Ramon de la Sagra op zijn neus. En het kan niet ontkend worden, dat hij er in de eerste helft der vorige eeuw opmerkzaam, belangstellend en scherp door gezien heeft. Ook in ons land en in België, toen pas in politiek opzicht een zelfstandige staat geworden los van Nederland, al kon onze koning Willem I dat nog steeds niet geheel verkroppen. De la Sagra, hoewel een Spanjaard in hart en nieren, vol liefde voor zijn land en volk, leefde in de dagen van koning Ferdinand VII, regentes Maria Christina en hun dochter Isabella II, toen reactionnairen en progressisten in burger en Carlistenoorlogen als verwoede kemphanen het land ten onder leken te brengen. De eenmaal zo machtige kolonialistische staat Spanje had het in 1820 moeten dulden, dat vele van zijn koloniën zich dat jaar onafhankelijk verklaarden. Alleen Cuba, Puerto Rico, de Philippijnen en enkele plaatsen in Afrika mocht het moederland voorlopig nog behouden. Economisch en financieel stond een bankroet voorde deur en het gewone volk vocht machteloos tegen armoede en honger.
-
Het Leicestershireplan en de toepassingsmogelijkheden hiervan voor het Nederlandse onderwijs een vergelijkende beschouwing
Het Leicestershireplan mag beschouwd worden als een belangrijke variant in de huidige organisatie van het Engelse onderwijs. Met de invoering van de EducationAct (1944) werd tevens de mogelijkheid geschapen om Scholengemeenschappen te stichten. De Scholengemeenschappen werden en worden ondergebracht in grote gebouwencomplexen, waarin het onderwijs voor alle schoolleeftijden en op vele niveaus plaatsvindt. Daar het stichten van kostbare gebouwen en het verkrijgen van de benodigde gronden ook in Engeland dikwijls onoverkomelijke bezwaren met zich meebrengen, heeft men in het graafschap Leicester naar andere wegen voor de vorming van scholengemeenschappen gezocht. Het onderwijs is daar georganiseerd volgens bijgaand schema:
-
Opvoeden-door-onderwijzen
Gaarne wil ik van de door de redactie van Paed. Stud. geboden gelegenheid gebruik maken om te reageren op de kritiek van de heer Tuinman maar niet om mijn artikel (geschreven in 1961) geheel te verdedigen en ook niet om uitvoerig in te gaan op de vele punten die de heer T. naar voren brengt. Door ernstige en langdurige studie van zijn uiteenzetting kwam ik n.1. tot de conclusie, dat de heer T. vrijwel geen argumenten aanvoert tegen de hoofdlijn van mijn betoog. Wel tracht hij geheel te goeder trouw, daar twijfel ik geen moment aan door zijn kritiek een discussie te ontwikkelen op een terrein waar m.i. de belangrijke strijdpunten niet liggen. Door uitvoerig op zijn punten in te gaan kan ik slechts een tamelijk vruchteloos debat van theoretische aard verwachten. Het is mij echter om enige zeer praktische zaken te doen, die zodoende juist niet de aandacht zouden krijgen, die ik voor hen vroeg. In het volgende zal ik dit standpunt toelichten. Als voorbeeld van de onduidelijke en daardoor onvruchtbare probleemstelling kies ik in de eerste plaats de uiteenzetting in II4 en II5. De heer T. meent hier - tegenover mij - te moeten aantonen, dat de onderwijssituatie met onvolwassen leerlingen tevens een opvoedingssituatie is. Ook veel andere plaatsen in zijn betoog zijn op het bereiken van deze conclusiegericht. Maar had hij deze conclusie niet ook in mijn artikel kunnen lezen? In mijn artikel stelde ik mij eerst (par.3) op het standpunt, dat iedere situatie met volwassene(n) en kind(eren) een opvoedingssituatie is, waarna bij de bespreking van de onderwijssituatie met onvolwassen leerlingen (par.7) zonder meer geconcludeerd werd dat hier nu tevens een opvoedingssituatie is. Ik ging vrij uitvoerig hierop in, onderscheidde bijv. verschillende mogelijkheden: de mislukte opvoedingssituatie, het opvoedingsmilieu dat voor volwassene en kind verborgen is in de onderwijssituatie, de opvoedingssituatie waarin de volwassene welbewust opvoedingshandelingen stelt, die door het kind echter vanzelfsprekend argeloos aanvaard worden en tenslotte de opvoedingsrelatie, waarin ook het kind weet waarom het gaat. Zijn wij het op dit punt nu eens of niet? Zo ja, waarom heeft de heer T. hier dan blijkbaar overheen gelezen? Zo neen, waar zit dan het verschil van mening?
-
Pedagogisch nieuws
Onderwerpen:
Kinderen en Verkeer in 1616: Vroeg-zeventiende-eeuwse kinderbescherming van overheidswege.Grammatica!: Tragedietje over Nederlandse grammatica.
Van de Instellingen: Overzicht geslaagden aan het Nutsseminarium voor Pedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam, 25/26 november 1965.
-
Boekbeoordelingen
In deze boekbeoordelingen worden besproken:
Door Ph. J. Idenburg
George Baron, A bibliographical guide to the English Educational system. Third ed., The Athlone Press, University of London, 2 Gower street, London W.C. 1, 1965, 124 p.
J. Stuart Maclure, Educational Documents England and Wales 1816-1963, London, Chapman and Hall Ltd, 11 New Fetter Lane, London E.C. 4, 1965, 307 p.Door M. J. Langeveld
William Kessen, The Child. Perspectives in Psychology. John Wiley, N.Y. 1965. 297 blz.Door W. E. Vliegenthart
Ernst Borneman, Erziehungsberatung. Reinhardt, München/Basel, 1963.Door J. H. N. Grandia
W. A. van Liefland, De Wilde van Aveyron. Over de opvoeding van ,,afwijkend" kind. Bewerkt naar de oorspronkelijke rapporten. Uitg. J. B. Wolters, Groningen, 1965, tweede druk, 98 pag., f4,90.
A. A. van Wijnkoop, Verder leren. Een sociologisch onderzoek naar de differentiële deelneming van sociale milieus aan de diverse schoolsoorten van voorgezet onderwijs. Gepubliceerd in de reeks ,,Mededelingen van het Nutsseminarium voor Pedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam", uitg. J. B. Wolters, Groningen, 1965, 209 pag. -
De verhouding van de wetenschap der opvoeding tot de praktijk!
Ik ben gevraagd om vanmorgen voor U te spreken over de verhouding van de wetenschap der opvoeding tot de praktijk. Ik heb gezien dat ik op de agenda aangekondigd ben als hoogleraar inde pedagogiek. Dit is een kleine onjuistheid. Sinds enkele jaren luidt mijnopdracht niet meer pedagogiek maar opvoedkunde. Wat de inhoud van mijn taak betreft is hier geen wijziging in het spel. Het betreft een zuiver formele zaak, om nl. de in het Statuut aangeduide wetenschap ook in de opdracht tot uitdrukking te brengen. Maar toen ik even bij deze kleine vergissing stilstond werd ik mij de ironie der situatie bewust. Want zoals ik op het ogenblik de zaak zie zou het mij niet mogelijk zijn een leeropdracht in pedagogiek zonder nadere aanduiding te vervullen. Ik geloof niet meer dat men pedagogiek zonder meer als wetenschap kan aanduiden, of dat iemand onder deze benaming aan zijn universitaire opdracht zin kan geven.
Dit ter inleiding van het vraagstuk dat ik met U vanmorgen ga behandelen. Ons probleem is hoe de wetenschap der opvoeding, die ik verder als opvoedkunde zou willen aanduiden, zich verhoudt tot de praktijk der opvoeding. -
Opvoeding, vorming en onderwijs
Het blijkt dat in de Commissie voor Culturele Coördinatie van de Raad van Europa de medewerkers grote moeilijkheden ondervinden op pedagogisch didactisch gebied; vooreerst met de uiteenlopende terminologie maar vooral door het feit dat dezelfde termen soms een verschillend begrip dekken. Naar vernomen wordt zou een Europese Conferentie van de Ministers van Onderwijs in dit verband voorgesteld hebben een soort vergelijkend woordenboek aan te leggen met pedagogisch-didactische termen en hun betekenis. Dit artikel is bedoeld als een bijdrage om althans voor het Nederlandse taalgebied tot overeenstemming te komen. Het wil in de eerste plaats de meest fundamentele termen nader beschouwen nl.: opvoeding, vorming en onderwijs. We zullen vooreerst onze eigen zienswijze omtrent deze termen trachten te omschrijven om deze daarna even te confronteren met een andere recente opvatting. Voor de analyse wordt uitgegaan van de volgende opvattingen: Opvoeding, vorming en onderwijs.
-
Pedagogische kroniek
Onderwerpen:
Het Statistisch Portret van Nederlanders: informatieve grafieken in Statistisch Zakboek 1965 opgesteld door Centraal Bureau voor de StatistiekHet N.O.V. Congres en het Onderwijs: Congresverslag 20e algemene vergadering van de Nederlandse Onderwijzers Vereniging, Sprekers: W. van den Gevel, Prof. Dr. L. van Gelder, Prof. Dr. H. Nieuwenhuis, E. Steenbergen.
Verzorging, Opvoeding en Opleiding der Minstbedeelden in Vroeger Eeuwen: Archiefonderzoek door A. Hallema in opdracht van het regentschap van het "Weeshuis der Gereformeerden binnen Delft". Historisch overzicht van lotgevallen van dit weeshuis.
Motivatie-Onderzoek voor Industie-Arbeiders Inzake het Volgen van Voortgezet Onderwijs: Duitsland, Prof. Hitpasz uit Keulen houdt zich ondermeer bezig met de problematiek van de begaafdheidsreserve en het onvoldoende deelnemen aan het voortgezet onderwijs door bepaalde groepen van de bevolking.
-
Boekbeoordelingen
In deze boekboordelingen worden besproken:
Door Ph. J. Idenburg
Hans Bokelmann, Die ökonomisch-sozialethische Bildung. Quelle und Meyer, Heidelberg 1964, 223 S.
Matthew B. Miles ed., Innovation in education. Bureau of Publications, Teachers College, Columbia University, New York (N.Y.) 1964, 690 p.Door A. J. Wilmink
Dr. F. Grewel en Hannie Bos, met medewerking van A. P. J. M. van den Horst psych. drs.: Multipel gestoorde dove kinderen, Wolters, Groningen, 1964, 231 pag.Door I. van der Velde
Jean-Jacques Rousseau: Les rêveries du promeneur solitaire, 173 p. fl. 2.25.Door J. H. N. Grandia
Persoonsvorming bedrijfsjeugd. Eindrapport van de Commissie voor het onderzoek naar de jeugd in de bedrijven. Publicatie van het Ministerie van Sociale Zaken en Volksgezondheid. Staatsdrukkerij en Uitgeverijbedrijf, 's Granvenshage, 1964.
Dr. J. A. Stalpers, Sociaal pedagogisch werk. De Noodzaak van begeleidende vorming, Rede uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van buitengewoon hoogleraar in de sociale pedagogiek, inzonderheid ten behoeve van het maatschappelijk werk en het sociaal cultureel vormingswerk, aan de Katholieke Hogeschool te Tilburg op donderdag 13 mei 1965. Uitgave: H. Gianotten, Tilburg, 1965.
Prof. Dr. Nic. Perqiun, ,, Pedagogiek, Bezinning op het opvoedingsverschijnsel". Uitgever J. J. Romen en Zonen, Roermond-Maaseik, 1965, 325 pag., f15,90, gebonden, 8e druk.
Dr. L. van Gelder, Ontsporing en correctie. Een inleiding tot de schoolpsychologie. Uitgever J. B. Wolters te Groningen, 1964, 6e druk, 278 pag., f14,50.Door Drs. J. C. Spit
Nogmaals de I.S.I.-test -
Pedagogisch nieuws
Onderwerpen:
Nieuwe Voorzitter IVIO: Prof. Dr. Ph. J. IdenburgPerscommunique van het Algemeen Pedagogisch Centrum: Nieuwe voorzitter: Prof. Dr. L. van Gelder