Vol 43 Nr 2 (1966)

Gepubliceerd: 1966-06-01

Artikel

  • Moeilijkheden en mogelijkheden van longitudinaal onderzoek der psychische ontwikkeling

    M. J. Langeveld

    De oudste gegevens over de ontogenetische psychische ontwikkeling van de mens zijn vrijwel uitsluitend min of meer incidentele notities omtrent bij een bepaald kind waargenomen gedragingen. Soms strekken deze notities zich uit over een periode van enkele jaren en ontstaat idealiter een longitudinaal ontwikkelingsbeeld van het aldus beschreven kind. Een van de eerste min of meer samenhangende pogingen is van Tiedemann, wiens Betrachtungen über die Entwicklung der Seelenfähigkeit bei Kindern van 1787 is. Eigenlijk pas een honderdtal jaren later krijgt dit werk ruimerebekendheid, o.a. dankzij een Frans uittreksel van Pérez (Parijs 1881) en een Duitse heruitgave van Ufer (1897). De verwondering om incidentele gevallen, wonderkinderen, in de natuur aangetroffen verwilderde kinderen, de deernis voor ernstig gebrekkige kinderen maken in de late 18e eeuw en in de tweede helft van de 19e eeuw plaats voor een meer systematische observatie van een klein aantal, vooral individueel, steeds longitudinaal geobserveerde kinderen. Sedert Johann Conrad Amman's Surdus Loquens in 1692 verscheen hij was de eerste, die in Nederland doofstomme kinderen leerde spreken is er veel gebeurd. Itard's „Jeune sauvage de l'Aveyron" - dat in 1801 in de publiciteit kwam - had Séguin tot realistische beslommeringen aanleiding gegeven: hij begint in 1839 de stichting van scholen voor zwakzinnigen. En beiden hebben nog direkte invloed op Maria Montessori uitgeoefend. Terwijl de romantische bekoring van het „oorspronkelijke" en „bizondere", de humane bewogenheid door het afwijkende en gebrekkige de wetenschappelijke observatie telkens op de hielen zit, rijst de vraag naar het gewone, het gemiddelde en begint zich toch een duidelijke verschuiving naar de sfeer van de realistische, doorpraktijk vereiste observatie, o.a. in aansluiting bij de ontwikkeling op medisch terrein, op te dringen.

  • Verslag van een onderzoek naar het verband tussen blokschrift en taalstoornissen

    C. G. van der Hout

    De Teleacuitzending op 21 april 1965, waarin Mej. Drs W. J. Bladergroen een uiteenzetting gaf van de vele soorten van taalstoornissen, die bij normaal-intelligente kinderen kunnen voorkomen, is de direkte aanleiding tot dit onderzoek geweest. Wat was het geval? Om de soorten fouten te demonstreren, die leeszwakke en woordblinde kinderen in het zuiverschrijven maken, werden diktées van 3 „patientjes" op het scherm geprojecteerd. Het trof mij, dat alle drie handschriften in blokschrift waren geschreven. Mij was bekend uit een vorig onderzoek betreffende de schrijftechnische aspecten van blokschrift en lopend schrift (I), dat in Den Haag op de openbare scholen in 1964 32,9 % van de leerlingen blokschrift leerden. Dit percentage is op de katholieke, protestant christelijke en neutrale scholen minder. Het kan ook van stad tot stad wisselen. Dat dit percentage in Groningen en omstreken zo hoog zou liggen, dat hiermee verklaard zou zijn, waarom alledrie kinderen blokschrift schreven, lijkt ongerijmd. Het blokschrift heeft zijn grootste bloei gehad tussen de jaren 1920-1957. Sinds de uitgifte van het Normblad door de Hoofdcommissie voor de normalisatie van het schrijfonderwijs in 1957, is er een duidelijke teruggang van het blokschrift als uitgangsschrift voor het schrijfonderwijs te constateren. Men staat nu open voor de psychologische achtergrond van het schrijven en voor de waarde van het persoonlijke handschrift. De volgende probleemstelling diende zich zelf aan: Is het toeval, dat deze drie gedemonstreerde patientjes allen blokschriftschreven? Op een zo klein aantal is dit niet onmogelijk. Anders gezegd: Bestaat er verband tussen het gebruik van blokschrift en het manifest worden van een funktionele stoornis, die leeszwakte zou kunnen veroorzaken.

  • Schoolpsychologie en middelbare school

    Y. B. van der Sluis

    De brochure „Schoolpsychologie en Middelbare School" van de hand van Dr. P. van den Broek en Mej. Drs. Y. B. van der Sluis, verschenen onder rapport no. S 005-65, werd in april 1965 door het Psychologisch Instituut van de Rijksuniversiteit te Leiden uitgebracht. In deze brochure wordt een onderzoek beschreven dat verricht werd met het doel een oriënterende inventarisatie te maken van psychologische onderzoeken, die plaats vonden op de Afdeling Schoolpsychologie, om te komen tot een beeld van het schoolpsychologisch onderzoek ten dienste van het M.O., In tegenstelling tot de functie van de schoolpsycholoog bij het L.O., bezit die bij het M.O., zowel voor de school als voor de psycholoog zelf, een nog nauwelijks omschreven beeld. Met name de taak van de psycholoog tegenover die van de school is nog weinig duidelijk omschreven.

  • Pestalozzi's mening over lichamelijke straffen

    D. Janssen

    De lichamelijke straffen vormen voor iedere ouder en onderwijzer, elke generatie opnieuw, een buitengewoon moeilijk probleem. Velen hebben er over geschreven; in tal van handboeken en encyclopedieën kan men er min of meer uitvoerige artikelen over aantreffen. Een van de beste vind ik altijd nog de lezing van dr. J. H. Gunning Wz. in de tweede bundel van zijn „Verzamelde Paedagogische Opstellen". En hoewel het artikel in 1901 geschreven werd, heeft het m.i. aan actualiteit nog niets ingeboet. In dit artikel, getiteld „Lichamelijke Straffen", noemt de schrijver enige malen Pestalozzi, van wie hij een groot bewonderaar was. Want ook Pestalozzi heeft zich over de lichamelijke straffen enige keren uitgesproken; ze afgekeurd, ze verdedigd en ... soms zelf toegepast. In een brief van 5 febr. 1808 aan Morell, vader van een leerling, schrijft hij o.a.: „Wir sind mit Ihnen einstimmig: Schläge sind im allgemeinen ein des Erziehers unwürdiges Mittel und es ist ganz gewiß eine seiner ersten Pflichten und eine der vorzüglichen Uebungen seines Standes, bei den Fehlern des Kindes leidenschaftslos zu bleiben... Ich bin mit Ernst wider das Schlagen des fremden Kindes vom fremden Erzieher, nicht so wider die ähnliche Bestrafung von Vater und Mutter. Es gibt Fälle, wo körperliche Strafen allerdings das Beste sind; aber sie müssen mit der höchsten Sicherheit vom Vater und Mutterherzen ausgehen, und der Erzieher, dersich zum wirklichen Vater und Muttersinn emporhebt, sollte allerdings das Recht haben, in gewissen wichtigen und diese Maßregel fordernden Fällen hierin das nämliche zu tun. Da aber... wirklich nicht alle Personen, die für den Unterricht und für die Erziehung sonst vorzüglich taugen, insonderheit in jüngeren Jahren, diesen Vater und Muttersinn noch nicht in einem vollkommnen Grade besitzen,... so haben wir gemeinsam das Schlagen der Kinder in unsrer Mitte untersagt... Ich habe darum in den seltenen Fällen, wo solche Strafen entschieden gut sind undich das Vertrauen der Eltern unbedingt genieße, es mir selber vorbehalten; es vergehen aber halbe und ganze Jahre, daß der Fall nicht eintritt." Men ziet hieruit, dat Pestalozzi slechts de ouders het recht toekent hun kind lichamelijk te tuchtigen. Maar wanneer de opvoeder „sich zum wirklichen Vater und Muttersinn emporhebt", heeft ook hij het recht lichamelijke straffen toe te passen.

  • Pedagogische kroniek

    J. H. N. Grandia

    Onderwerpen:

    De Laagstbetaalden: Onderzoeksrapport door de Dr. Wiardi Beckmanstichting naar 126 gezinnen nl. huishoudens met inwonende kinderen, verblijvende in Amsterdam die in 1963 over een inkomen beschikten dat ligt tussen de f 5000.- en f 9000.- per jaar.

    Kleuteronderwijs en het Sociaal-Cultureel Misdeelde Kind: In "Child Development", december 1965, vol 36, no. 4, p. 887/899, wordt, onder titel An Experimental Preschool Program for Culturally Deprived Childeren, door Suzan W. Gray en Rupert A. Klaus een overzicht gegeven van een belangwekkend experiment en van de voorlopige resultaten, die deze heeft opgeleverd. 

    Schoolverlaters 1964 in de Gemeenten Tilburg en Goirle: De Katholieke Schoolraad van Tilburg-Goirle heeft het Provinciaal Opbouworgaan van Noord-Brabant verzocht een onderzoek in deze gemeenten in te stellen naar de schoolkeuzen die worden gemaakt door jeugdigen, die de lagere school verlaten.

    Structuurplan voor het Onderwijs: De Dr. Wiardi Beckmanstichting, is van mening dat de betekenis van het onderwijs voor individu en samenleving moeilijk is te overschatten, daarom kwantitatief en kwalitatief één van de belangrijkste onderwerpen van overheidszorg is en, wat inhoud en structuur betreft, steeds dient te worden aangepast aan de nieuwste pedagogische inzichten en maatschappelijke ontwikkelingen. Deze overwegingen hebben geleid tot het instellen van een studiecommissie die de resultaten van zijn arbeid heeft neergelegd in een rapport waarin worden behandeld: kleuterverzorging, kleuter-, basis- en brugondderwijs. Het ligt in het voornemen van de Dr. Wiardi Beckmanstichting het gehele onderwijs critisch te herzien, te doen plaatsen in een op moderne opvattingen gebaseerd structuurplan en daarover in volgende rapporten verslag uit te brengen.

    Leren in de Slaap: Sowjet-Rusland, onderzoek naar het leren van een vreemde taal in de slaap. 

    Tijdschrift "Onderwijs en Opvoeding": Redactie Onderwijs en Opvoeding gelukgewenst met nieuwe opzet van het tijdschrift.

    Toonbeeld: Nieuw tijdschrift, informatieblad voor audio-visuele media ten behoeve van onderwijs en opvoeding.

  • Boekbeoordelingen

    Ph. J. Idenburg, I. van der Velde, W. E. Vliegenthart, J. H. N. Grandia

    In deze boekboordelingen worden besproken:

    Door Ph. J. Idenburg

    Gusta Singer, Teacher Education in a Communist State, Poland 1956-1961. Twayne Publishers - Bookman Associates, 31 Union Square, New York 3 (N.Y.), 1965, 282 p.

    Peter Maris, The experience of higher education. Routledge and Kegan Paul Broadway House, 68-74 Carter Lane, London E.C. 4, 1964, 220 p.

    R. P. Dore, Education in Tokugawa Japan. London, Routledge and Kegan Paul, Broadway House, 68-74, Carter Lane, London E.C. 1965, 346 p.

     

    Door I. van der Velde

    Peadagogica Europaea, The European Yearbook of Educational Research. 

    ...

     

    Door W. E. Vliegenthart

    A. Zuckrigl. Sprachschwächen. Heilpädagogische Schriftenreibe. Neckar Verlag, Villingen 1964.

     

    Door J. H. N. Grandia

    Dr. J. A. Stalpers, Zelfbehoud, Aanpassing en Cultuur. Uitgever van Loghum Slaterus, Arnhem 1964, 290 pag., f9.90.

  • Tijdschriftbesprekingen

    N. F. Noordam

    Besproken artikelen uit: 
    Zeitschrift Für Pädagogik, jrg. 11, nr. 2 tot nr. 5, 1965.

    Bildung und Erziehung, jrg. 18, nr. 1 tot nr 5, 1965.

  • Ten Geleide

    O. Onbekend

    Inleiding artikel "Op weg naar een eigentijds gymnasium samengesteld door de werkgroep eigentijds gymnasium"

    Professor Idenburg heeft eens de vraag gesteld, of een aantal wijze mannen, uitgenodigd om een studieprogramma voor voorbereidend hoger onderwijs te ontwerpen aangenomen, dat zij zich tot die taak zouden zetten zonder naar het verleden te blikken als vrucht van hun arbeid met het leerplan van het huidige gymnasium zouden zijn gekomen. De wijze mannen, die het hier onder volgende rapport hebben samengesteld zijn niet aldus te werk gegaan. Zij zijn zich ervan bewust, dat het gymnasium in de Nederlandse samenleving een waardevolle en levende traditie belichaamt, gedragen door de warme sympathie van een grote groep vooraanstaande landgenoten. Maar juist deze groep ook beseft, dat nieuwe omstandigheden herbezinning nodig maken.

  • Op weg naar een eigentijds gymnasium samengesteld door de werkgroep eigentijds gymnasium

    Werkgroep Eigentijds Gymnasium

    In 1958 werd onder auspiciën van de Pedagogische Centra een Studiegroep Didactiek Oude Talen opgericht. Dr. M.C.D. Kuilman vroeg en verkreeg toen toestemming om een subgroep op te richten die zou proberen antwoord te geven op de vraag „Waarom Grieks?" Aan het werkvan deze groep werd deelgenomen door Dr. A. J. van Duyvendijk, Drs. G.N. Lammens, Dr.J. Pennock M.S.C., wiens plaats later werd ingenomendoor Prof. Dr. P. A. van Stempvoort, en Drs. D. C. A. J. Schouten. Ondanksuitvoerige besprekingen kwam deze groep niet tot resultaten. Dat kwammisschien wel, omdat men de traditionele motivering van het Grieks nietwilde herhalen, daar die overbekend was, maar verder ook, omdat eennieuwe motivering van het Grieks, waarbij veel meer waarde zou wordentoegekend aan de cultuurhistorische betekenis van de Grieken, niet wildelukken.

  • Over kinderen en onderwijs in het achttiende-eeuwse Frankrijk

    I. van der Velde

    In het eerste boek van de Emile constateert Rousseau: „Presque tout le premier âge est maladie et danger: la moitié des enfants qui naissent périt avant la huitième année". 50% van de kinderen - die geboren worden - sterft voor het achtste levensjaar. Dit zinnetje heeft ons lang beziggehouden. Rousseau licht niet toe. Is dit schrikbarend hoog sterftecijfer geloofwaardig of heeft hij overdreven? Helaas: hij overdrijft niet. Enkele jaren geleden kwam de bevestiging in Roger Mercier's boek L'enfant dans la société du XVIII siècle (àvant L'Emile), waaruit we een aantal gegevens betreffende de kinderlijke mortaliteit overnemen.

  • Boekbeoordelingen

    Ph. J. Idenburg, J. H. N. Grandia

    In deze boekboordelingen worden besproken:

    Door Ph. I. Idenburg

    R. Reinsma, Scholen en schoolmeesters onder Willen I en II, N. V. voorheen Van Keulen Periodieken, Postbus 2067, Den Haag z.j. (1965), 263 bl.

    Joseph S. Bentwich, Education in Israel, Routledge and Kegan Paul, Broadway House, 68-74 Carter Lane, London E.C.4, 1965, 204 p.

    W. D. Halls, Society, Schools and Progress in France, Pergamon Press Inc. 44-01, 21st Street, Long Island City, New York 11101, 1965, 181 p.

    Door J. H. N. Grandia

    Dr. L. de Klerk, Praktische psychologische uiteenzettingen over Beginnende volwassenheid. De psychologie van de jonge man en de jonge vrouw van eenentwintig tot dertig jaar. Uitgeverij De Toorts, Haarlem, 1964, 172 pag., f14,50

    Prof. Dr. A. D. de Groot, Elementair bergrip van de psychologie. Uitgegeven door De Erven F. Bohn N. V., Haarlem, 1965, 72 pag., f4,-.

    Max Eyrich, Schulversager. Vitale Ursachen intellektueller Leistungs- und Bildungsschwächen. Heilpädagogische Schriftenreihe. Neckar Verlag, Villingen/Schwarzwald, 1963, S. 122.

    Heinz Remplein, Die seelische Entwicklung des Menschen im Kindes- und Jugendalter. Grundlagen, Erkenntnisse und pädagogische Folgerungen der Kindes- und Jugendpsychologie. Ernst Reinhardt Verlag, München, 1964, 12., überarbeitete Auflage, 696 Seiten, Leinen DM 22,-.

    Eduard Spranger, Die wissenschaftlichen Grundlagen der Schulverfassungslehre und Schulpolitik. Verlag Julius Klinkhardt, Bad Heilbrunn/Obb., 1963, S. 67, DM 3,50.

    Hans Schiefele, Motivation im Unterricht. Beweggründe menschlichen Lernens und ihre Bedeutung für den Schulunterricht. Ehrenwirth Verlag, München, 1963, S. 215.

     

  • Bibliografische notities

    O. Onbekend

    Peadagogische Studiën tracht zo goed mogelijk, door het bespreken van de paedagogische en psychologische literatuur, voorlichting te geven. Bovendien verstrekt ons blad informatieve gegevens over wetenschappelijke literatuur met betrekking tot onderwijs en opvoeding. Hierbij weder een bibliografisch overzicht aan de hand van de hierbij gaande rubricering.